Bảo quản ngọc: bảng đối chiếu theo từng loại vật liệu
Chữ "ngọc" trong tiếng Việt bao nhiều vật liệu rất khác nhau — và mỗi loại sợ một thứ khác nhau. Áp cách chăm của loại này lên loại kia là nguyên nhân hỏng phổ biến.
Bảng đối chiếu
| Loại | Cứng | Sợ nhất | Lau bằng |
|---|---|---|---|
| Jadeite (phỉ thuý) | 6,5–7 | Sốc nhiệt, hoá chất mạnh | Nước ấm nhẹ, khăn mềm |
| Nephrite (ngọc bích) | 6–6,5 | Khô lâu ngày | Khăn ẩm, lau khô ngay |
| Serpentine | 2,5–4 | Xước — rất mềm | Khăn mềm khô |
| Ngọc trai | 2,5–4,5 | Axit, cồn — tan bề mặt | Chỉ khăn mềm hơi ẩm |
| Ngọc loại B (tẩm nhựa) | 6,5–7 | Nhiệt, tia UV — nhựa ngả vàng | Khăn ẩm, tránh nắng |
| Ngọc nhuộm (loại C) | 6,5–7 | Nắng, hoá chất — phai màu | Khăn khô |
Hai dòng cuối là lý do vì sao phải biết mình đang có loại nào: cách chăm cho loại A và loại B khác hẳn nhau, dù nhìn ngoài giống nhau.
Quy tắc chung cho mọi loại
- Cởi ra khi: tắm, bơi, xông hơi, làm việc nặng, dùng hoá chất tẩy rửa, vận hành máy móc.
- Đeo sau cùng — sau khi trang điểm, xịt nước hoa, làm tóc.
- Cất riêng trong túi vải mềm, không lẫn với đá cứng hơn.
- Tránh nắng trực tiếp — nhất là loại B và C.
- Tránh sốc nhiệt — không mang từ chỗ rất lạnh sang rất nóng đột ngột.
- Không dùng máy rửa siêu âm nếu đá có vết nứt hoặc là loại B.
🔴 Ba việc làm hỏng ngọc nhanh nhất
1. Máy rửa siêu âm
Rung siêu âm làm vết nứt sẵn có lan rộng, và với ngọc loại B thì làm bong lớp nhựa. Rất nhiều món đồ hỏng theo cách này ở tiệm khi khách nhờ "làm sạch giúp".
Khi mang đồ đi làm sạch, hãy nói rõ: "không dùng máy siêu âm."
2. Nước tẩy và dung dịch đánh bóng
Nước javen, dung dịch tẩy bạc, nước rửa kính — đều có thể ăn mòn bề mặt hoặc lớp đánh bóng. Với món ngọc gắn bạc, đây là cái bẫy phổ biến: người ta ngâm cả món vào dung dịch tẩy bạc.
3. Sốc nhiệt
Ngâm nước nóng, để gần bếp, để trong xe đỗ nắng. Chênh lệch nhiệt độ đột ngột làm nứt vi mô lan dần — không thấy ngay, nhưng tích luỹ.
Về việc "ngọc cần được đeo"
Quan niệm dân gian nói ngọc "nuôi" người và người "nuôi" ngọc — đeo lâu thì ngọc trong và bóng hơn.
Phần có cơ sở: dầu tự nhiên và độ ẩm của da làm bề mặt bóng hơn, và việc cọ xát nhẹ hằng ngày có tác dụng đánh bóng rất chậm. Điều này quan sát được, nhất là với nephrite.
Phần không kiểm chứng được: ngọc "đổi màu theo sức khoẻ người đeo". Nếu một miếng ngọc đột ngột đổi màu, nguyên nhân thường là nhuộm phai hoặc nhựa tẩm ngả màu — tức là dấu hiệu về vật liệu, không phải về sức khoẻ.
⚠️ Điều này đáng biết vì nó ngược với lời quảng cáo hay gặp: ngọc thật loại A rất ổn định về màu. Đổi màu nhanh là điều đáng đặt câu hỏi, không phải điều đáng mừng.
Làm sạch định kỳ — quy trình an toàn
- Pha nước ấm (không nóng) với vài giọt xà phòng dịu.
- Nhúng khăn mềm, vắt, lau nhẹ.
- Với khe rãnh, dùng bàn chải lông rất mềm.
- Lau lại bằng khăn ẩm sạch.
- Lau khô hoàn toàn rồi mới cất.
⚠️ Với ngọc trai thì bỏ bước xà phòng — chỉ khăn hơi ẩm.
⚠️ Với ngọc loại B thì không ngâm, chỉ lau.
Cất giữ dài hạn
- Túi vải mềm riêng từng món — quan trọng nhất.
- Nơi khô ráo, tránh nắng, nhiệt độ ổn định.
- Không cất trong két sắt quá khô nếu có ngọc trai hoặc hổ phách chung — chúng cần chút ẩm.
- Kiểm tra định kỳ 6 tháng: dây, khoá, chấu giữ.
Nếu chỉ nhớ một điều
Khăn mềm hơi ẩm, lau khô ngay. Cách này an toàn với mọi loại trong bảng trên — không hại bất cứ vật liệu nào. Khi không chắc mình đang cầm loại gì, đây là lựa chọn đúng.